Աշխատաժողով «Հայերենը ոչ հայախոսների համար» ծրագրի շուրջ

«Հայերենը ոչ հայախոսների համար. հայերենի դասավանդում, թեստավորում և գնահատում» ծրագիրը ներկայացվել է Հայաստանի Հանրապետության կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարարության Լեզվի կոմիտեի կազմակերպած աշխատաժողովի ընթացքում՝ մասնագիտական համայնքի և շահագրգիռ կողմերի մասնակցությամբ։

Աշխատանքային հանդիպմանը մասնակցում էին Հայաստանի Հանրապետության կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի փոխնախարար Արթուր Մարտիրոսյանը, կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարարության Լեզվի կոմիտեի նախագահ Սիրանուշ Դվոյանը և «Իզմիրլյան» բարեգործական հիմնադրամի տնօրեն Արմեն Չոբանյանը։ Մասնակիցները ծանոթացան հայերենի դասավանդման չափորոշիչների հիմնական սկզբունքներին։

Իր բացման խոսքում փոխնախարար Արթուր Մարտիրոսյանն ընդգծեց, որ ծրագիրը կարևոր նախաձեռնություն է՝ ուղղված հայոց լեզուն չափելի դարձնելուն։ Այն ոչ հայախոսներին հնարավորություն կտա թափանցիկ և կառուցվածքային ձևով սովորելու, թեստավորելու և գնահատելու իրենց հայերենի իմացությունը։

«Կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարարությունը մեկնարկել է «Հայերենը ոչ հայախոսների համար. հայերենի ուսուցման, թեստավորման և գնահատման համակարգ» ծրագիրը։ Այս նախաձեռնությունը մեր լեզուն կդարձնի չափելի՝ ոչ հայախոսներին հնարավորություն տալով սովորելու հայերեն, գնահատելու իրենց լեզվի իմացությունը և ստանալու իմացության մակարդակը հավաստող վկայական։ Ծրագիրը կունենա էլեկտրոնային հարթակ, որտեղ թեստի արդյունքները թափանցիկ կլինեն։ Այն թույլ կտա և՛ այն հայերին, որոնց մայրենի լեզուն հայերենը չէ, և՛ օտարերկրացիներին գնահատել իրենց լեզվի իմացությունը, ինչը կարևոր է կրթությանը, աշխատաշուկային և հանրային կյանքի այլ ոլորտներին նրանց հասանելիությունը դյուրացնելու համար։ Այս նախաձեռնությունը վճռորոշ է միգրացիոն քաղաքականության և բուհական ընդունելության համատեքստում, քանի որ նման գործիքի բացակայությունը լուրջ խոչընդոտ է եղել»,— նշեց փոխնախարարը։

Լեզվի կոմիտեի նախագահ Սիրանուշ Դվոյանն ընդգծեց, որ ծրագիրը դուրս է գալիս զուտ համակարգի մշակման շրջանակից։ Այն ավելի լայն նախաձեռնության մաս է՝ ուղղված թվային աշխարհում հայոց լեզվի տեսանելիության և կենսունակության բարձրացմանը, որը կմեկնարկի 2025 թվականին։ «Այս ծրագիրը վերջին հաշվով կապահովի առաջադեմ թեստավորման համակարգ՝ ներառելով նորագույն տեխնոլոգիաներ»,— հավելեց նա։

Կոմիտեի նախագահը նաև նշեց, որ ծրագրի շրջանակում մշակվում է տեքստի ընթեռնելիության սանդղակ, որն առաջին անգամ կփորձարկվի 2025 թվականին։ Այս տեխնիկական գործիքը գնահատում է տեքստերի ընթեռնելիությունը՝ հիմնվելով այնպիսի գործոնների վրա, ինչպիսիք են բառի երկարությունը, նախադասության բարդությունը և բառապաշարի հստակությունը։ Համաշխարհային մակարդակում տարբեր ոլորտներում լայնորեն կիրառվող այս գործիքը կներառվի «Հայերենը ոչ հայախոսների համար. հայերենի դասավանդում, թեստավորում և գնահատում» ծրագրի փորձարկման փուլում։ Այնուհետև կմշակվեն մեխանիզմներ՝ այս գործիքը դպրոցական դասագրքերի և այլ ոլորտների նկատմամբ կիրառելու համար։

«Իզմիրլյան» բարեգործական հիմնադրամի տնօրեն Արմեն Չոբանյանն ընդգծեց, որ հիմնադրամի ծրագրերը համահունչ են ՀՀ պետական ծրագրերին և նախատեսված են երկրում կատարվող ներդրումների ազդեցությունն ուժեղացնելու համար։

«Եթե չկարողանանք դիմակայել ժամանակակից աշխարհի մարտահրավերներին, հայերենը կարող է դառնալ խորհրդանշական լեզու, այլ ոչ թե տեխնոլոգիաները կառավարող լեզու։ Ուստի մենք կհամաֆինանսավորենք այս ծրագիրը՝ ամրապնդելու հայերենի կենսունակությունը տեխնոլոգիական աշխարհում՝ նպաստելով դրա զարգացմանը և ընդլայնելով կիրառելիությունը»,— ասաց նա։

Լեզվաբան, Վ. Բրյուսովի անվան պետական համալսարանի ռեկտոր Դավիթ Գյուրջինյանը, ով ղեկավարել է չափորոշիչները մշակող մասնագիտական խումբը, ներկայացրեց հայերենի իմացության չափորոշիչների հիմնական սկզբունքները։

Լեզուների իմացության համաեվրոպական համակարգի (CEFR) և հայերենի ուսումնասիրության նախորդ փորձի հիման վրա մշակվել են հայերենի իմացության չափորոշիչներ (A1, A2, B1, B2, C1, C2)։ Այս չափորոշիչները սահմանում են հայերենի ընթերցելու, գրելու, լսելու և խոսելու հմտությունների շրջանակը։

Չափորոշիչները ներառում են թեմատիկ նվազագույն բառապաշարի ցանկեր A1-A2, B1 և B2 ենթամակարդակների համար՝ հիմնված լեզվի կիրառության հիմնական ոլորտների և ենթաոլորտների վրա։ Բառապաշարի ցանկերն ընդգրկում են ինչպես հաճախ գործածվող եզրույթներ, այնպես էլ առօրյա հաղորդակցության մեջ հանդիպող տարածված, խոսակցական արտահայտություններ, այդ թվում՝ լրատվամիջոցներում՝ հեռուստատեսությունում, ռադիոյում և բանավոր խոսքում հնչողները։ Ակադեմիական C1 և C2 ենթամակարդակների համար տրվում են միայն ընդհանուր բնութագրեր, քանի որ այդ մակարդակները նախատեսված են լեզվին տիրապետողների՝ սահուն խոսողների համար։

Ստեղծվել է նաև հայերենի դասավանդման, թեստավորման և գնահատման առաջադրանքներում հմտությունների գնահատման սանդղակ։ Ընդհանուր թեստում և գնահատման մեջ յուրաքանչյուր հմտությանը վերագրվող կշիռը որոշվում է ըստ իմացության մակարդակների չափորոշիչների։

ՀՀ բուհերի և հայերենի ուսուցում առաջարկող մասնավոր կազմակերպությունների ներկայացուցիչների հետ քննարկումների ընթացքում բարձրացվել են լեզվի իմացության մակարդակների ու ենթամակարդակների տարանջատման, բառապաշարային տարբերությունների, ծրագրի հետագա մշակման ու ներդրման, ինչպես նաև համապատասխան կառույցների հետ համագործակցության հնարավորությունների հետ կապված հարցեր։

Կարևոր է նշել, որ «Հայերենը ոչ հայախոսների համար. հայոց լեզվի ուսուցում, թեստավորում և գնահատում» ծրագիրն իրականացնում են ՀՀ կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարարությունը և Լեզվի կոմիտեն՝ Իզմիրլյան հիմնադրամի համաֆինանսավորմամբ։